کتاب شعر یادگاری بر فلات ایرانقارن سوادکوهی

نقدی بر یادگاری بر فلات ایران مجموعه شعر قارن سوادکوهی


نقدی بر یادگاری بر فلات ایران مجموعه شعر قارن سوادکوهی
میانگین امتیاز داده شده 5

پرواز بر فلات

یادداشتی بر مجموعه شعر قارن سوادکوهی «یادگاری بر فلات ایران»

سید محمدرضا ملکی-فروردین ۱۳۹۵

 

کتاب جدید قارن سوادکوهی، کوهی از تجربه‌های غنی زبانی و شعری اوست. زبان‌آوری سرتیتر هدف غایی او در این مجموعه شعر است. در نگاهی کلی برمی‌آید که شعر او سرمجموع تمام زیبایی‌شناسی دهه هفتاد و هشتاد شعر فارسی است، اما هر طور که به شعر او نگاهی حسی می‌کنی که از قافله‌ای قدیم در شعر، عقب‌ مانده است. در کنار تمام مجموعه‌های شعری که به‌وفور امروز نشر می‌یابند، گه‌گدار شعر او در وضعیتی سرآمد، جلوست و زبان شعر او از آن خود اوست و واژه‌ها و بن‌مایه‌های و جهان خاص و دیدنی خود را دارد. استفاده‌های اجرایی او شگرد خاص زبان شعر او و استفاده‌های ساختاری و دستوری نیز در مرتبه‌ی بعد، مدنظرش و در تعادلی زبانی-شعری ست:

باید به پنجره حالی کنم

عطر وطن

سرک کشیده از همه جای زندگی‌ام خالی ست

واژه‌ها و بن‌مایه‌های شعر سوادکوهی در جهان‌بینی‌اش غور شده‌اند و به‌جا نشسته‌اند. هرچند این مجموعه به‌خوبی نشان می‌دهد که جهان‌بینی او ناهمگون و پراکنده است. او به‌سادگی هرچه‌تمام‌تر سه سطح اولیه ادراک را در یکدیگر ترکیب می‌کند. جلال ستاری در مقدمه‌اش بر روانکاوی آتش گاستون باشلار که دیدگاهی مابین شعر و فلسفه دارد به سه گونه ادراک در انسان اشاره می‌کند: ادراک کودکانه، ادراک جزمی و ادراک جویا. در توضیح بهتر این سه ادراک می‌توان دسته‌بندی‌شان به‌صورت روبرو خاطرنشان کرد: در مرحله‌ی ابتدایی ادراکی انضمامی سپس ادراکی انضمامی-انتزاعی و سپس در آخرین سطح ادراکی انتزاعی. در مرحله کودکانه (انضمامی) ذهن به دنبال هر چه برآمده از طبیعت می‌بیند و بسنده می‌کند و می‌پذیرد. در سطح درک جزمی (انضمامی-انتزاعی) ذهن با هندسه می‌آفریند و ساختاری می‌سازد در مرحله‌ی درک سوم او به صورتی درکی شهودی می‌پرسد و انتزاع می‌کند. قارن سوادکوهی شاعری ست که درگیر و دار سطح دوم و اول این‌گونه ادراک است. ادراکی تقریباً علمی-شعری. شاعری با روحیه‌ای کودکانه و که به صورتی هندسی سرشار از طبیعت و بوم است، درعین‌حال زبان را مدنظر دارد، ساختار می‌شکند و در ضمن آن ساختار می‌آفریند. به همین دلیل ترکیب‌های شعر او در عین حال به ترکیب‌های تماماً انتزاعی نزدیک نمی‌شود و جمله ترکیب‌های شعر او یا عینی ست و یا ذهنی-عینی است. برای نمونه در ترکیب‌های عینی‌اش در همین مجموعه که درنهایت نظر به طبیعت و شعریتی نهفته دارند می‌نویسد: «چنار بی ترکه، بغض نبسته، بلوط بی تنه» و همین‌طور در ترکیب‌های ادبی-استعاری که به درکی ذهنی-عینی نزدیک است می‌نویسد: «انار مجزا، طرح متوسط، رگ باران، قانون جمجمه، مسیر مادینه». همین نگاه که شعر او را در سطحی عینی نگه می‌دارد باعث می‌شود که شئ شدگی در شعر او دقیق‌تر و نزدیک‌تر اتفاق بیفتد:

چقدر به آبی پوشیدنت رشک می‌برم

چه لاله‌هایی را آرام

پروانه کردی

و دست‌هایت هنگام آرزو

زاویه‌اش بارنگ‌های آبی

قرینه می‌شد.

و خیال و عاشقانه‌های گره‌خورده با طبیعتی بومی مایه‌های اصلی شعرهای یادگاری بر فلات ایران و مجموعه ی کار قارن سوادکوهی است. قارن سواد کوهی ( شاعر)  با خیال و سیالیت اش در زبان پیش می‌رود از طبیعت به جغرافیا می‌رسد با جغرافیا به انسانیت و وطن بر‌خورد می‌کند و در عاشقانه‌هایی در ذهنی مشوش و مدرن و بومی هرچند درتناقض ولی بدون سردرگمی می‌ایستد و خلق می‌کند. انتخاب شعرهای او در این مجموعه می‌خواهد از تفردی خاص خود به یک جهان‌بینی کلی برسد، هرچند این جهان‌بینی گسترده نباشد.

انتخاب شعرهای این مجموعه شاید اگر با نگاه به فرم و زبان و تجربه‌های زبانی نبود و به با سلیقه‌ای نه‌فقط فرمی بلکه محتوایی، صورت می‌گرفت، این جهان‌بینی را مغشوش و ناهمگون نمی‌کرد. گویی سوادکوهی مشتی از تمام زحمات چندین ساله‌اش را تنها برای بیان فن شعری در کنار یکدیگر قرار داده باشد. هرچند برخی از این شگردهای زبانی به‌قدری درخشان است که نمی‌توان از کنار آن‌ها به‌راحتی گذشت. در این مجموعه شعری همراهی سوادکوهی با موج‌های شعری یک دهه یا دو دهه قبل نیز به‌خوبی مشهود است برای نمونه در بعضی شعرها بن‌مایه‌های سارا/دارا های شعرهای تغزلی دهه‌های قبل به چشم می‌خورد که پیگیر زیبایی‌شناسی و محتوای جدا از امروز و پی آمد سلیقه‌ی شعری آن روزها هستند. برای یک مشتاق شعرهای او اگر بتوانم به قارن سوادکوهی میگویم در انتخاب شعرهای مجموعه‌ی بعدی‌اش تمرکز را روی یک محتوی و یا پیوستگی محتوایی یکسان (همانند تعریفی که برای مثال سپانلو از یک منظومه دارد) قرار بدهد و همچنان همانند خیلی از شعرهای این کتاب، مجموعه‌ی بعدش به‌صورت کلی واحد، بدرخشد. هرچند چیزی که کار قارن سوادکوهی را متمایز می‌کند استفاده‌های قوام‌یافته و خاص او از زبان و نگاه اوست که درخشان می‌نماید:

پایان کودکی از ما/ پایان کودکی از ماست.

 


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.